Celtas si ou celtas non, non nos toca a nós resolver ese dilema. Unicamente sinalar que temos un problema de momento sen solución. ¿Cal destas opcións coller?:

a) Aquí todos somos descendentes de celtas, tal e como se aventurou no século XIX, co primeiro pulo da historiografía galega, condicionada polo afán de diferencialismo.

b) Aquí o único celta é o Real Club Celta de Vigo.

A favor e en contra hai bos argumentos; pero resumindo dicir que: tendo elementos materiais da cultura centroeuropea celta, como poden ser por exemplo os torques, faltan outros tan significativos coma o costume de incinerar e enterrar as cinzas en campos de furnas.

Temos fontes históricas que citan entre os nomes dos pobos que habitaban Galicia un denominado céltico. Os romanos coñecían ben ós celtas e coñecían ós celtíberos (celtas culturizados pola cultura Ibera), polo que é normal que non se fosen equivocar sobre ese punto. Isto con todo debe aceptarse con precaución, pois non sabemos ata que punto son fiables esas fontes. Por outro lado a masiva presencia de restos lingüísticos que sobreviviron ó latín, fannos pensar nunha presencia de linguas non indoeuropeas, xunto con outras indoeuropeas, de diversa procedencia e cronoloxía. Quizáis esa diversidade poida ser explicada non tanto pola chegada de pequenas camadas de pobos ilirios, umbros ou ligures, como pola contaminación dun pobo, xa indoeuropeo, que no seu avance vai arrastrando léxico das distintas zonas polas que pasa, tal e como sucedeu en época histórica cos dialectos dos ciganos europeos.

Tampouco debemos esquecer as evidentes mostras de contacto co mundo mediterráneo, por exemplo visible en ídolos coma o de Dombate ou na técnica do granulado dos nosos artesáns ourives.

Todo isto leva á maioría dos autores a buscar unha solución intermedia que explique a confluencia de elementos de dous mundos distintos: o centroeuropeo e o mediterráneo. Con todo quedaría aberto o asunto de delimitar a importancia e o que corresponde a cada unha destas dúas innegables pegadas no mundo castrexo e como foi a súa relación: de convivencia ou de fusión nun mesmo crisol máis ou menos homoxéneo.

Máis problemas: a cronoloxía. Aventúrase unha época de chegada á Península Ibérica, o século VIII a. de C. ¿por que? por que temos palabras con correspondencias léxico-semánticas, noutras linguas celtas, como son PÁRAMO (topónimo Paramos) ou PALA (cova ou oquedade escavada polo río nas rochas). As linguas celtas caracterízanse pola perda dese P inicial. Logo a idea sería: chegan os primeiros celtas, antes da época na que supostamente se produza ese fenómeno no resto de Europa, e como son grupos pequenos, quedan aillados da evolución maioritaria, e por iso mostran elementos arcaizantes. Posteriormente volvería aparecer sobre a Península grupos significativamente máis importantes, no século VI a.C., que serán os que constitúan o aporte maioritario de poboación centroeuropea.

Remate de torque. Museo do Tegra

De feito teñen aparecido unhas vinte áncoras pétreas de tipo fenicio nas rías galegas e xustamente en 1997 un dos colaboradores deste traballo atopou unha máis, na liña de costa A Guarda-Baiona, co que se confirma que estes barcos recalaban con certa frecuencia en puntos da nosa costa.

Polo que as conclusións non difiren do que se dixo ut supra, con carácter xeral e non podemos máis que ir catalogando cada elemento, en espera dunha definitiva valoración completa do conxunto do problema.